Jakie wyróżniamy stopnie zespołu cieśni nadgarstka?

Wprowadzenie oceny stopnia uszkodzenia nerwu pośrodkowego w zespole cieśni nadgarstka pozwala podjąć decyzje o sposobie leczenia ale też ocenić w kolejnych badaniach czy choroba postępuje czy też się cofa.

Stopnie zespołu cieśni nadgarstka na podstawie badania EMG

Powszechnie zaakceptowanym narzędziem do oceny stopnia zespołu cieśni nadgarstka jest skala Padua. Po uzyskaniu wyniku badania EMG i przewodnictwa nerwowego można ocenić stopień uszkodzenia nerwu pośrodkowego w skali Padua.

Nerw pośrodkowy w stenozie kanału nadgarstka ulega stopniowemu uszkodzeniu. Najpierw uszkadzają się włókna czuciowe które mają najdelikatniejszą strukturę następnie uszkadzają się włókna ruchowe. Stąd na podstawie zmian we włóknach czuciowych i ruchowych stwierdzanych w badaniu przewodnictwa nerwowego (i/lub EMG) określa się stopień zaawansowania zespołu cieśni nadgarstka.

Stąd mamy pięć neurofizjologicznych stopni zespołu cieśni nadgarstka:

  • stopień 0 (brak zmian) – prawidłowe badanie ENG które wyklucza zespół cieśni nadgarstka
  • stopień 1 ( minimalny) – stwierdza się zmiany w badaniu ENG tylko we włóknach czuciowych ale zmiany te są tak dyskretne że ich funkcja jest jedynie niewiele gorsza od zdrowych nerwów (np. nerwu łokciowego)
  • stopień 2 (łagodny) – stwierdza się zmiany w badaniu ENG tylko we włóknach czuciowych i ich funkcja jest ewidentnie uszkodzona i nie wymaga porównywania do zdrowych nerwów
  • stopień 3 (umiarkowany) – stwierdza się zmiany zarówno w części włókien nerwowych które odpowiadają za czucie jak i włóknach nerwowych unerwiających mięśnie.
  • Stopień 4 ( ciężki) – zmiany we włóknach czuciowych są tak zaawansowane że nie udaje się ich zbadać, natomiast zmiany we włóknach ruchowych (unerwiających mięśnie) narastają.
  • Stopień 5 (ekstremalnie ciężki) – zmiany w całym nerwie pośrodkowym są tak zaawansowane że nie nerw nie przewodzi prądu w badaniu ENG.

Generalizując stopień minimalny, łagodny i umiarkowany może być leczony nieoperacyjnie, natomiast stopień ciężki i bardzo ciężki powinny być leczony operacyjnie. Natomiast należy podkreślić że o decyzji o sposobie leczenia decyduje lekarz i bierze pod uwagę również inne informacje poza wynikiem badanie EMG i przewodnictwa nerwowego. Istotne informacje decydujące o sposobie leczenia dostarcza szczególnie wywiad lekarski, badanie lekarskie i choroby przewlekłe.

Stopień zespołu cieśni nadgarstka stwierdzany na podstawie wyniku badania EMG i przewodnictwa nerwowego koresponduje z dolegliwościami zgłaszanymi przez pacjenta i objawami stwierdzanymi w badaniu.

Mianowicie:

Stopień minimalny: pacjent będzie skarżył się na ból nadgarstka, drętwienie ręki (lewej lub prawej czasem obu) lub drętwienie palców ( mogą drętwieć wszystkie palce oprócz ostatniego – najmniejszego ale nie jest to reguła), dodatnie są testy prowokacyjne (czytaj, co to jest test Tinela i Phalena), ruchy ręki nie są upośledzone.

Stopień łagodny: dolegliwości są jak w stopniu minimalnym.

Stopień umiarkowany: dodatkowo pojawia się upośledzenie ruchów ręki, częściej wypadają przedmioty z rąk.

Stopień ciężki: może zaniknąć ból lub pojawić się ból neuropatyczny czyli mrowienie w palcach, pieczenie, palenie itp. Są to objawy skrajnie ciężkiego uszkodzenia tej części nerwu która przekazuje informacje czuciowe do mózgu.

Stopień bardzo ciężki: do opisanych dolegliwości dołącza się zanik mięśni ręki szczególnie mięśni kłębu kciuka oraz testy Tinela i Pahlena mogą być już negatywne co jest wyrazem w zasadzie całkowitego braku funkcji nerwu. [1]

Do oceny stopnia zespołu cieśni nadgarstka może być jedynie użyte badanie EMG i przewodnictwa nerwowego. Dla przykładu ustąpienie dolegliwości bólowych może być wynikiem ustępowania choroby jak też z drugiej strony uszkodzenia części nerwu przekazującego informacje o bólu. Również test Tinela i test Phalena nie muszą wskazywać na stopień uszkodzenia struktur nerwu pośrodkowego.

Często jest tak że drętwienie palców zaczyna się w prawej ręce a nastęnie po jakimś czasie zaczynają dodatkowo drętwieć palce lewej ręki co jest wyrazem faktu że zespół cieśni nadgarstka dosyć często dotyczy obu rąk. W takiej sytuacji należy przyjąć że stopień zespołu cieśni nadgarstka jest większy w prawej ręce niż lewej.

Nie zależnie od stopnia uszkodzenia nerwu pośrodkowego można się ubiegać o uznanie zespołu cieśni nadgarstka jako chorobę zawodową.

Bibliografia

1. Padua L, Lo Monaco M, 1. 1. Padua R, Gregori B, Tonali P. Neurophysiological classification of carpal tunnel syndrome: assessment of 600 symptomatic hands. Ital J Neurol Sci. 1997 Jun;18(3):145-50. doi: 10.1007/BF02048482. PMID: 9241561.

Dr n. med. Sebastian Szklener

Lekarz specjalista neurolog. Od wielu lat specjalizujący się w diagnozowaniu i leczeniu schorzeń obwodowego układu nerwowego. Prowadzę leczenie szpitalne, ambulatoryjne oraz działalność naukową. Umów TELEPORADE