Blog
Stwardnienie rozsiane · Diagnostyka
Jakie badania na stwardnienie rozsiane? Przewodnik krok po kroku (2025)
Nie istnieje jedno badanie, które w 100% potwierdza SM. Rozpoznanie opiera się na połączeniu badania neurologicznego, rezonansu magnetycznego, punkcji lędźwiowej i potencjałów wywołanych. Poniżej: co i po kolei się wykonuje oraz jak czytać wyniki.
Dlaczego SM wymaga precyzyjnej diagnozy?
Stwardnienie rozsiane to przewlekła choroba neurologiczna, która może objawiać się bardzo różnorodnie — od drętwienia kończyn po zaburzenia czucia, wzroku i równowagi. Ponieważ żadne pojedyncze badanie nie rozstrzyga rozpoznania, diagnoza opiera się na połączeniu testów klinicznych, obrazowych i laboratoryjnych.
Objawy, które powinny skłonić do diagnostyki
- Drętwienie, mrowienie lub brak czucia w kończynach
- Zaburzenia widzenia (jednostronne pogorszenie ostrości, ból przy ruchu gałki ocznej)
- Zaburzenia równowagi, zawroty głowy, trudności z chodzeniem
- Silne zmęczenie niezwiązane z aktywnością fizyczną
- Problemy z pamięcią i koncentracją
- Objaw Lhermitte’a — uczucie prądu przy pochyleniu głowy
Jeśli objawy utrzymują się dłużej niż 24 godziny i nie tłumaczy ich inna choroba — neurolog może rozpocząć diagnostykę SM.
Kiedy neurolog zleca badania na SM?
- Objawy są zgodne z uszkodzeniem różnych części ośrodkowego układu nerwowego
- Pojawiły się co najmniej dwa różne epizody neurologiczne (rzuty)
- Badanie neurologiczne wykazuje nieprawidłowości (brak odruchów, niedowłady, oczopląs)
- Wykluczono inne przyczyny objawów (np. borelioza, guz mózgu)
1. Rezonans magnetyczny (MRI) mózgu i rdzenia
MRI to podstawowe i najskuteczniejsze badanie obrazowe w diagnostyce SM. Umożliwia wykrycie ognisk demielinizacyjnych zlokalizowanych w istocie białej mózgu (szczególnie okołokomorowo i podkorowo), w rdzeniu kręgowym (najczęściej w odcinku szyjnym) oraz w móżdżku i pniu mózgu.
Jak wygląda badanie?
MRI jest bezbolesne i nieinwazyjne, trwa ok. 20–45 minut. Pacjent leży nieruchomo w tunelu rezonansu, często stosuje się kontrast gadolinowy (jeśli nie ma przeciwwskazań). W trakcie badania słychać głośne dźwięki — zaleca się słuchawki.
Co pokazuje MRI w SM?
| Znalezisko | Znaczenie |
|---|---|
| Ogniska demielinizacji | Tzw. „plaki”, często owalne, w typowych lokalizacjach |
| Sygnał T2 i FLAIR | Zwiększona intensywność w miejscu uszkodzenia |
| Zmiany aktywne | Widoczne po kontraście — trwający proces zapalny |
| Zanik mózgu (atrofia) | Pojawia się w dłuższym przebiegu choroby |
Zmiany muszą spełniać kryteria „rozsiania w czasie i przestrzeni” — występować w różnych częściach OUN i pojawiać się w różnych momentach.
2. Punkcja lędźwiowa — badanie płynu mózgowo-rdzeniowego
Punkcja lędźwiowa polega na pobraniu płynu mózgowo-rdzeniowego przez nakłucie dolnej części kręgosłupa. Badanie trwa około 20 minut, wykonuje się je w znieczuleniu miejscowym.
Dlaczego się ją wykonuje?
- Pomaga wykryć prążki oligoklonalne, obecne w ponad 90% przypadków SM
- Umożliwia wykluczenie innych chorób (zapaleń wirusowych OUN, chłoniaków)
- Wspiera diagnozę, gdy wynik MRI jest niejednoznaczny
Jakie zmiany w płynie sugerują SM?
| Parametr | Typowy obraz w SM |
|---|---|
| Prążki oligoklonalne (OCB) | Obecne — świadczą o miejscowej produkcji przeciwciał w OUN |
| Białko | Nieznacznie podwyższone |
| Cytologia | Prawidłowa — brak komórek atypowych i infekcyjnych |
| Ciśnienie | Prawidłowe |
Brak prążków oligoklonalnych nie wyklucza SM, ale ich obecność znacząco wzmacnia rozpoznanie — zwłaszcza przy pierwszym rzucie.
Diagnostyka SM — Lublin
Potrzebujesz diagnostyki SM bez czekania w kolejce? W Hope Clinic w Lublinie wykonasz konsultację neurologiczną i potencjały wywołane wzrokowe — prywatnie, bez skierowania. Na punkcję lędźwiową lekarz w razie potrzeby kieruje do szpitala. Prowadzimy również badania kliniczne w stwardnieniu rozsianym.
Sprawdź diagnostykę SM → lub zadzwoń: 788 931 883
3. Potencjały wywołane (VEP, SEP, BAEP)
Badania te oceniają przewodzenie impulsów nerwowych w różnych drogach nerwowych:
VEP — wzrokowe
Oceniają przewodzenie od oka do mózgu; wykrywają uszkodzenie nerwu wzrokowego.
SEP — somatosensoryczne
Oceniają przewodzenie z kończyn do mózgu.
BAEP — słuchowe
Badają przewodnictwo nerwu słuchowego.
W SM impulsy mogą docierać z opóźnieniem — co wskazuje na demielinizację nawet wtedy, gdy pacjent nie odczuwa wyraźnych objawów.
4. Badanie neurologiczne i skale funkcjonalne
Neurolog wykonuje szczegółowe badanie kliniczne obejmujące:
- Odruchy, napięcie mięśniowe, siłę kończyn
- Koordynację, chód, próbę Romberga
- Ocenę mowy, pola widzenia, odruchów gałkoruchowych
- Skale oceniające stopień niepełnosprawności (np. skala EDSS)
Pozwala to określić, które obszary układu nerwowego są zajęte i czy objawy mają charakter postępujący.
5. Badania krwi — co warto wykonać?
SM nie diagnozuje się na podstawie badań krwi, ale są one niezbędne w diagnostyce różnicowej — czyli w wykluczaniu innych chorób dających podobne objawy.
| Badanie | Po co |
|---|---|
| TSH, FT3, FT4 | Wykluczenie chorób tarczycy |
| CRP, OB | Markery stanu zapalnego |
| Morfologia i rozmaz | Ogólna ocena stanu zdrowia |
| ANA, ENA, anty-dsDNA | Wykluczenie chorób autoimmunologicznych (toczeń, zapalenia naczyń) |
| Borelioza (ELISA, Western Blot) | Borelioza może dawać objawy podobne do SM |
| Witamina B12, kwas foliowy | Ich niedobory mogą prowadzić do neuropatii |
Diagnostyka różnicowa — choroby podobne do SM
Zanim postawi się diagnozę SM, trzeba dokładnie wykluczyć inne możliwe przyczyny objawów neurologicznych:
- Neuroborelioza
- Choroby zapalne naczyń mózgowych
- Zakażenia wirusowe OUN (np. HIV, HTLV-1)
- Nowotwory OUN, np. chłoniaki
- Choroby mitochondrialne, leukodystrofie
- Neuromyelitis optica (NMO) — podobna, ale odmienna choroba demielinizacyjna
Pełna diagnostyka neurologiczna SM zawsze powinna być kompleksowa i ostrożna.
Czy SM można rozpoznać po jednym badaniu?
Nie. Diagnoza SM wymaga spełnienia określonych kryteriów — obecnie tzw. kryteriów McDonalda 2023, które zakładają:
- Rozsianie zmian w czasie — objawy lub zmiany w MRI w różnych momentach
- Rozsianie zmian w przestrzeni — objawy lub zmiany w różnych częściach OUN
- Potwierdzenie immunologiczne — np. obecność prążków oligoklonalnych
Tylko spełnienie wszystkich tych warunków pozwala na pewną diagnozę.
Jak długo trwa proces diagnozy?
Rozpoznanie SM może zająć od kilku tygodni do kilku miesięcy — w zależności od dostępności badań (MRI, punkcja) i konsultacji specjalistycznych. Czasem diagnoza jest stawiana dopiero po drugim rzucie choroby.
Ważne, aby nie opóźniać diagnostyki i trafić do neurologa z doświadczeniem w SM.
Najczęściej zadawane pytania
Czy można rozpoznać SM tylko na podstawie rezonansu?
Nie — potrzebna jest ocena objawów, badanie neurologiczne i ewentualnie punkcja lędźwiowa.
Czy punkcja lędźwiowa boli?
Nieznacznie — zabieg odbywa się w znieczuleniu miejscowym, dyskomfort jest minimalny.
Co oznaczają prążki oligoklonalne?
To przeciwciała wytwarzane w ośrodkowym układzie nerwowym — ich obecność sugeruje autoimmunologiczny charakter choroby.
Ile trwa MRI?
Zwykle od 20 do 45 minut. Może być wykonane z kontrastem lub bez.
Czy wszystkie osoby z objawami mają SM?
Nie — podobne objawy występują w innych schorzeniach neurologicznych, dlatego potrzebna jest pełna diagnostyka.
Czy badania na SM są refundowane?
Większość z nich jest wykonywana w ramach NFZ, po uzyskaniu skierowania od neurologa. Alternatywą przy długim czasie oczekiwania jest diagnostyka prywatna.