Stwardnienie rozsiane · Diagnostyka

Jakie badania na stwardnienie rozsiane? Przewodnik krok po kroku (2025)

Nie istnieje jedno badanie, które w 100% potwierdza SM. Rozpoznanie opiera się na połączeniu badania neurologicznego, rezonansu magnetycznego, punkcji lędźwiowej i potencjałów wywołanych. Poniżej: co i po kolei się wykonuje oraz jak czytać wyniki.

Dlaczego SM wymaga precyzyjnej diagnozy?

Stwardnienie rozsiane to przewlekła choroba neurologiczna, która może objawiać się bardzo różnorodnie — od drętwienia kończyn po zaburzenia czucia, wzroku i równowagi. Ponieważ żadne pojedyncze badanie nie rozstrzyga rozpoznania, diagnoza opiera się na połączeniu testów klinicznych, obrazowych i laboratoryjnych.

Objawy, które powinny skłonić do diagnostyki

  • Drętwienie, mrowienie lub brak czucia w kończynach
  • Zaburzenia widzenia (jednostronne pogorszenie ostrości, ból przy ruchu gałki ocznej)
  • Zaburzenia równowagi, zawroty głowy, trudności z chodzeniem
  • Silne zmęczenie niezwiązane z aktywnością fizyczną
  • Problemy z pamięcią i koncentracją
  • Objaw Lhermitte’a — uczucie prądu przy pochyleniu głowy

Jeśli objawy utrzymują się dłużej niż 24 godziny i nie tłumaczy ich inna choroba — neurolog może rozpocząć diagnostykę SM.

Kiedy neurolog zleca badania na SM?

  • Objawy są zgodne z uszkodzeniem różnych części ośrodkowego układu nerwowego
  • Pojawiły się co najmniej dwa różne epizody neurologiczne (rzuty)
  • Badanie neurologiczne wykazuje nieprawidłowości (brak odruchów, niedowłady, oczopląs)
  • Wykluczono inne przyczyny objawów (np. borelioza, guz mózgu)

1. Rezonans magnetyczny (MRI) mózgu i rdzenia

MRI to podstawowe i najskuteczniejsze badanie obrazowe w diagnostyce SM. Umożliwia wykrycie ognisk demielinizacyjnych zlokalizowanych w istocie białej mózgu (szczególnie okołokomorowo i podkorowo), w rdzeniu kręgowym (najczęściej w odcinku szyjnym) oraz w móżdżku i pniu mózgu.

Jak wygląda badanie?

MRI jest bezbolesne i nieinwazyjne, trwa ok. 20–45 minut. Pacjent leży nieruchomo w tunelu rezonansu, często stosuje się kontrast gadolinowy (jeśli nie ma przeciwwskazań). W trakcie badania słychać głośne dźwięki — zaleca się słuchawki.

Co pokazuje MRI w SM?

ZnaleziskoZnaczenie
Ogniska demielinizacjiTzw. „plaki”, często owalne, w typowych lokalizacjach
Sygnał T2 i FLAIRZwiększona intensywność w miejscu uszkodzenia
Zmiany aktywneWidoczne po kontraście — trwający proces zapalny
Zanik mózgu (atrofia)Pojawia się w dłuższym przebiegu choroby

Zmiany muszą spełniać kryteria „rozsiania w czasie i przestrzeni” — występować w różnych częściach OUN i pojawiać się w różnych momentach.

2. Punkcja lędźwiowa — badanie płynu mózgowo-rdzeniowego

Punkcja lędźwiowa polega na pobraniu płynu mózgowo-rdzeniowego przez nakłucie dolnej części kręgosłupa. Badanie trwa około 20 minut, wykonuje się je w znieczuleniu miejscowym.

Dlaczego się ją wykonuje?

  • Pomaga wykryć prążki oligoklonalne, obecne w ponad 90% przypadków SM
  • Umożliwia wykluczenie innych chorób (zapaleń wirusowych OUN, chłoniaków)
  • Wspiera diagnozę, gdy wynik MRI jest niejednoznaczny

Jakie zmiany w płynie sugerują SM?

ParametrTypowy obraz w SM
Prążki oligoklonalne (OCB)Obecne — świadczą o miejscowej produkcji przeciwciał w OUN
BiałkoNieznacznie podwyższone
CytologiaPrawidłowa — brak komórek atypowych i infekcyjnych
CiśnieniePrawidłowe

Brak prążków oligoklonalnych nie wyklucza SM, ale ich obecność znacząco wzmacnia rozpoznanie — zwłaszcza przy pierwszym rzucie.

Diagnostyka SM — Lublin

Potrzebujesz diagnostyki SM bez czekania w kolejce? W Hope Clinic w Lublinie wykonasz konsultację neurologiczną i potencjały wywołane wzrokowe — prywatnie, bez skierowania. Na punkcję lędźwiową lekarz w razie potrzeby kieruje do szpitala. Prowadzimy również badania kliniczne w stwardnieniu rozsianym.

Sprawdź diagnostykę SM → lub zadzwoń: 788 931 883

3. Potencjały wywołane (VEP, SEP, BAEP)

Badania te oceniają przewodzenie impulsów nerwowych w różnych drogach nerwowych:

VEP — wzrokowe

Oceniają przewodzenie od oka do mózgu; wykrywają uszkodzenie nerwu wzrokowego.

SEP — somatosensoryczne

Oceniają przewodzenie z kończyn do mózgu.

BAEP — słuchowe

Badają przewodnictwo nerwu słuchowego.

W SM impulsy mogą docierać z opóźnieniem — co wskazuje na demielinizację nawet wtedy, gdy pacjent nie odczuwa wyraźnych objawów.

4. Badanie neurologiczne i skale funkcjonalne

Neurolog wykonuje szczegółowe badanie kliniczne obejmujące:

  • Odruchy, napięcie mięśniowe, siłę kończyn
  • Koordynację, chód, próbę Romberga
  • Ocenę mowy, pola widzenia, odruchów gałkoruchowych
  • Skale oceniające stopień niepełnosprawności (np. skala EDSS)

Pozwala to określić, które obszary układu nerwowego są zajęte i czy objawy mają charakter postępujący.

5. Badania krwi — co warto wykonać?

SM nie diagnozuje się na podstawie badań krwi, ale są one niezbędne w diagnostyce różnicowej — czyli w wykluczaniu innych chorób dających podobne objawy.

BadaniePo co
TSH, FT3, FT4Wykluczenie chorób tarczycy
CRP, OBMarkery stanu zapalnego
Morfologia i rozmazOgólna ocena stanu zdrowia
ANA, ENA, anty-dsDNAWykluczenie chorób autoimmunologicznych (toczeń, zapalenia naczyń)
Borelioza (ELISA, Western Blot)Borelioza może dawać objawy podobne do SM
Witamina B12, kwas foliowyIch niedobory mogą prowadzić do neuropatii

Diagnostyka różnicowa — choroby podobne do SM

Zanim postawi się diagnozę SM, trzeba dokładnie wykluczyć inne możliwe przyczyny objawów neurologicznych:

  • Neuroborelioza
  • Choroby zapalne naczyń mózgowych
  • Zakażenia wirusowe OUN (np. HIV, HTLV-1)
  • Nowotwory OUN, np. chłoniaki
  • Choroby mitochondrialne, leukodystrofie
  • Neuromyelitis optica (NMO) — podobna, ale odmienna choroba demielinizacyjna

Pełna diagnostyka neurologiczna SM zawsze powinna być kompleksowa i ostrożna.

Czy SM można rozpoznać po jednym badaniu?

Nie. Diagnoza SM wymaga spełnienia określonych kryteriów — obecnie tzw. kryteriów McDonalda 2023, które zakładają:

  • Rozsianie zmian w czasie — objawy lub zmiany w MRI w różnych momentach
  • Rozsianie zmian w przestrzeni — objawy lub zmiany w różnych częściach OUN
  • Potwierdzenie immunologiczne — np. obecność prążków oligoklonalnych

Tylko spełnienie wszystkich tych warunków pozwala na pewną diagnozę.

Jak długo trwa proces diagnozy?

Rozpoznanie SM może zająć od kilku tygodni do kilku miesięcy — w zależności od dostępności badań (MRI, punkcja) i konsultacji specjalistycznych. Czasem diagnoza jest stawiana dopiero po drugim rzucie choroby.

Ważne, aby nie opóźniać diagnostyki i trafić do neurologa z doświadczeniem w SM.

badania na stwardnienie rozsiane

Najczęściej zadawane pytania

Czy można rozpoznać SM tylko na podstawie rezonansu?

Nie — potrzebna jest ocena objawów, badanie neurologiczne i ewentualnie punkcja lędźwiowa.

Czy punkcja lędźwiowa boli?

Nieznacznie — zabieg odbywa się w znieczuleniu miejscowym, dyskomfort jest minimalny.

Co oznaczają prążki oligoklonalne?

To przeciwciała wytwarzane w ośrodkowym układzie nerwowym — ich obecność sugeruje autoimmunologiczny charakter choroby.

Ile trwa MRI?

Zwykle od 20 do 45 minut. Może być wykonane z kontrastem lub bez.

Czy wszystkie osoby z objawami mają SM?

Nie — podobne objawy występują w innych schorzeniach neurologicznych, dlatego potrzebna jest pełna diagnostyka.

Czy badania na SM są refundowane?

Większość z nich jest wykonywana w ramach NFZ, po uzyskaniu skierowania od neurologa. Alternatywą przy długim czasie oczekiwania jest diagnostyka prywatna.