Fascykulacje mięśni – różnicowanie SLA a BFS

Czym są fascykulacje?

Fascykulacje to mimowolne skurcze grup włókien mięśniowych. Przyczyną fascykulacji jest nieprawidłowe funkcjonowanie jednostki ruchowej. Jednostka ruchowa to część układu nerwowego w skład którego wchodzi komórka nerwowa wraz z nerwem i mięśniem. Fascykulacje pacjent czuje ale można je też zaobserwować co wygląda jak skurcz części mięśnia. Czasami udaje się wywołać fascykulacje poprzez opukiwanie (np. palcem lub młoteczkiem neurologicznym) mięśnia.

Jak zbadać fascykulacje?

Standardem badania wszelkich nieprawidłowych funkcji mięśnia jest badanie EMG. Również w badaniu USG zobaczymy mimowolne skurcze mięśni ale badanie to nie wnosi tyle do oceny co elektromiografia.

Czy fascykulacje świadczą stwardnieniu zanikowym bocznym?

Nie świadczą koniecznie o stwardnieniu zanikowym bocznym. Owszem są bardzo  charakterystyczne dla stwardnienia zanikowego ale nie zawsze tak jest. Często spotykane są u zupełnie zdrowych osób, nazywamy to zespołem łagodnych fascykulacji.

W stwardnieniu zanikowym bocznym, fascykulajce zaczynają się w pojedynczych mięśniach ale dość szybko się uogólniają. Fascykulacje są wynikiem braku hamującego wpływu kory mózgu na neurony rdzenia. W badaniu EMG często mają złożony wielofazowy potencjał co jest wynikiem toczącego się równocześnie procesu degeneracji neuronu i regeneracji nerwów. W stwardnieniu zanikowym bocznym poza fascykulacjami dołączają się inne dodatkowe objawy jak niedowład, zanik mięśnia i różne patologiczne odruchy stwierdzane w badaniu neurologicznym.

Ryc. po lewej prosta facykulacja po prawej złozona.

W zespole łagodnych fascykulacji, skurcze mięśni najczęściej dotyczą mięśni łydki i stopy i nie uogólniają się. Co więcej, często występują po wysiłku. W badaniu EMG potencjał jest znacznie uproszczony niż w procesie chorobowym. Nie towarzyszą im inne odchylenia w badaniu neurologicznym. Same fascykulacje w tym przypadku prawdopodobnie są wynikiem nad reaktywności nerwu. Leczenie ogranicza się do obserwacji i ewentualnego włączenia leków hamujących nad reaktywność nerwu.

Niestety nie ma nic więcej co pozwoliło by rozróżnić mimowolne skurcze mięśni od tych patologicznych w stwardnieniu nazikowym bocznym. Podejmuje się próby stworzenia narzędzi do głębszej analizy fascykulacji jak na przykład SpiQE/AVID system ale nadal badanie elektormiograficzne pozostaje najważniejszym narzędziem diagnostycznym. [1]

Bibliografia

  1. Bashford, James & Wickham, A. & Iniesta, R. & Drakakis, E. & Boutelle, Martyn & Mills, Kerry & Shaw, C.. (2019). SPiQE: An automated analytical tool for detecting and characterising fasciculations in amyotrophic lateral sclerosis. Clinical Neurophysiology. 130. 10.1016/j.clinph.2019.03.032. 

Dr n. med. Sebastian Szklener

Lekarz specjalista neurolog. Od wielu lat specjalizujący się w diagnozowaniu i leczeniu schorzeń obwodowego układu nerwowego. Prowadzę leczenie szpitalne, ambulatoryjne oraz działalność naukową.